İstanbul Gelişim Üniversitesi’nde hazırlanan kapsamlı bir yüksek lisans tezi, Türkiye kimya endüstrisinin 2008-2021 yılları arasındaki iş kazası verilerini mercek altına aldı. Araştırma, sektördeki büyüme hızı ile iş güvenliği kültürü arasındaki kritik açığı gözler önüne seriyor.
Sabah kullandığımız diş macunundan araçlarımızın yakıtına kadar hayatın her alanına dokunan kimya sektörü, Türkiye ekonomisinin lokomotifi olarak hızla büyürken; iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kültürü bu hıza yetişebiliyor mu?
İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı bünyesinde hazırlanan akademik bir çalışma, bu soruyu verilerle yanıtlıyor. Sebghatullah Safwan tarafından, Dr. Öğr. Üyesi Ümit Alkan danışmanlığında hazırlanan “Kimya Endüstrisinde Meydana Gelen İş Kazalarının İncelenmesi” başlıklı yüksek lisans tezi, sektörün görünmez tehlikelerine ışık tutuyor.
İşte bu kapsamlı araştırmadan kimya endüstrisi profesyonelleri için çıkan 4 kritik gerçek:
1. Büyümenin Gölgesindeki Risk: 13 Yıllık Veri Analizi
Anlık veriler yanıltıcı olabilir; ancak 2008-2021 yıllarını kapsayan 13 yıllık SGK verileri üzerinden yapılan analiz, sektöre dair stratejik bir “röntgen” sunuyor. Çalışma, işyeri sayısı ve sigortalı çalışan artış hızı ile kaza oranları arasındaki makasın daraldığını gösteren ciddi sinyaller veriyor.
Araştırmanın en çarpıcı yönü ise sadece kaza sayılarına değil, “ölümlü iş kazası” verilerine odaklanarak insan odaklı bir risk haritası çıkarması. Bu veriler, sektördeki yapısal sorunların tespiti için bir alarm niteliğinde.
2. Kazaların Anatomisi: “4M” Yaklaşımı
İş kazalarını “dikkatsizlik” veya “basit hata” olarak tanımlamak, modern güvenlik anlayışında artık kabul görmüyor. Tez çalışmasında kazaların kök nedenleri, 4M Yaklaşımı ile dört temel boyutta analiz ediliyor:
-
İnsan (Man): Sadece eğitim değil, psikolojik dayanıklılık ve güvenlik kültürünün içselleştirilmesi.
-
Makine (Machine): Ekipman teknolojisi, bakım disiplini ve sızıntı önleyici donanımlar.
-
Ortam (Media): Kimya sektörüne özgü uçucu atmosferler, termal faktörler ve havalandırma.
-
Yönetim (Management): Risk analizi metodolojisi ve liderlik.
Bu bileşenlerden birindeki en ufak aksama, kimyasal süreçlerde domino etkisi yaratarak felaketlere yol açabiliyor.
3. “Tek Tip” Güvenlik Anlayışının Sonu
Kimya endüstrisi homojen bir yapı değildir. NACE Rev.2 sınıflandırmasına göre incelenen alt sektörler (Petrol ürünleri, Temel kimyasallar, İlaç ve Kauçuk/Plastik), her alanın kendine has riskleri olduğunu kanıtlıyor.
Bir rafinerideki patlama riski ile ilaç fabrikasındaki kimyasal maruziyet riski, aynı “genel” önlemlerle yönetilemez. Çalışma, sektörün alt dallarına göre özelleşmiş, “terzi usulü” güvenlik stratejilerinin zorunluluğuna dikkat çekiyor.
4. Reaktif Değil, Proaktif Kültür Zorunluluğu
Veriler, Türkiye kimya sanayisinin hala “kaza olduktan sonra önlem alma” (reaktif) alışkanlığından tam olarak kurtulamadığını gösteriyor. Oysa sürdürülebilir büyüme; verileri ve teknolojiyi kullanarak kazayı gerçekleşmeden önce öngören “proaktif” bir kültürü şart koşuyor.
Sonuç: Bedeli Kim Ödüyor?
13 yıllık veri yolculuğu bize net bir mesaj veriyor: Endüstriyel başarı, ancak çalışanların akşam evlerine güvenle dönebildiği bir sistemle taçlandırıldığında gerçektir. Endüstriyel büyüme hızı, güvenlik önlemlerimizin hızını geçtiğinde bedeli kimin ödediğini artık verilerle görebiliyoruz.
🎓 Akademiye Teşekkür
Sektörümüzün “görünmez tehlikelerini” görünür kılan bu değerli çalışmayı literatüre kazandıran Sebghatullah Safwan‘a ve tezin danışmanlığını yürüten Dr. Öğr. Üyesi Ümit Alkan hocamıza teşekkürü borç biliriz.
Kimya endüstrisinin sadece ekonomik verilerle değil, “önce insan” diyen bilimsel, etik ve güvenli bir yaklaşımla büyümesine katkı sağlayan bu tür akademik çalışmalar, geleceğe daha güvenle bakmamızın en büyük teminatıdır.
Emeğinize, kaleminize sağlık.
Künye:
-
Tez Adı: Kimya Endüstrisinde Meydana Gelen İş Kazalarının İncelenmesi (Investigation of workplace accidents in the chemical industry)
-
Yazar: Sebghatullah Safwan
-
Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Ümit Alkan
-
Kurum: İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Haber Kaynağı
